شهر تاریخی بیشاپور، در فاصله ۲۵ کیلومتری کازرون و با مساحتی بالغ بر ۱۵۵ هکتار، یکی از مهمترین شهرهای دوران شاهپور اول ساسانی به شمار میرود. این شهر دارای آثار تاریخی زیادی است که توجه گردشگران را به خود جلب کرده است.
محمد خلیل محمودی، کارشناس باستانشناسی، در یادداشتی به معرفی آثار منحصر به فردی چون معبد آناهیتا، تالار تشریفات، ایوان موزائیک، آتشکده و دو قلعه معروف به دختر و پسر پرداخته است. بیشاپور از دهه ۳۰ شمسی تحت بررسی باستانشناسان قرار گرفته و پروفسور رومن گیریشمن و دکتر سرافراز و دیگر باستانشناسان به کاوش در این شهر پرداختهاند.
این شهر از سمت شمال و شمال شرق توسط کوهها و از سمت غرب توسط رودخانه محافظت میشود و در دوران ساسانیان با داشتن قلعههای متعدد از لحاظ دفاعی دارای اهمیت ویژهای بوده است
قلعههای ساسانی در شهر تاریخی بیشاپور بهویژه قلعه دختر و قلعه پسر به عنوان آثار دفاعی و نظامی این دوران شناخته میشوند. این قلعهها در ارتفاعات و با استفاده از ویژگیهای طبیعی جغرافیایی ساخته شدهاند. در تیرماه ۱۳۹۷، میراث جهانی بیشاپور به همراه دو اثر ساسانی دیگر در فهرست آثار جهانی یونسکو ثبت شد.
این قلعهها نه تنها برای اهداف نظامی و دفاعی طراحی شده بودند، بلکه کاربریهای دیگری همچون مراکز تجاری، اداری و محلی برای مذاکرات نیز داشتند. ساختار محکم و مقاوم این قلعهها، بهویژه با استفاده از سنگ و گچ، آنها را در برابر حملات دشمن مصون نگه میداشت.
قلعه دختر به خاطر صعب العبور بودن و طراحی درونگرا، نامگذاری شده و ویژگیهای خاصی نظیر برجهای بلند و حداقل بازشوها دارد. این قلعه امروزه یکی از جاذبههای گردشگری است که بازدیدکنندگان میتوانند از آثار معماری آن بازدید کنند
قلعه پسر در ارتفاعات بالای چهار نقوش برجسته و نزدیک به رودخانه شاهپور واقع شده و دارای معماری مشابه معبد آناهیتاست. دسترسی به این قلعه دشوارتر از قلعه دختر است و آثار به جامانده از آن بسیار محدود است. هر دو قلعه دختر و قلعه پسر بخشی از مجموعه میراث جهانی بیشاپور به شمار میروند.
این دو قلعه، بهعنوان سازههای دفاعی، نقش مهمی در جلوگیری از تهاجم دشمنان به شهر شاهپور اول ساسانی داشتهاند. در حال حاضر، کاوشهای میدانی معناداری روی این دو قلعه انجام نشده است. بهبود حفاظت از آثار، مرمت و نورپردازی میتواند به جذب گردشگر و حفاظت از این منطقه کمک کند.
